Kedi ve köpeklerin sağlık durumlarını anlamanın en objektif yollarından biri, laboratuvar testlerinden geçer. Bu testler, dışarıdan fark edilemeyen birçok rahatsızlığın erken teşhisine olanak tanır. Bir hekimin klinik muayene bulgularını doğrulamak, bir hastalığın seyrini izlemek veya bir operasyon öncesi genel sağlık taraması yapmak için başvurduğu bu analizler, adeta vücudun içinden haberler getirir. Elde edilen veriler, minik dostumuzun organ fonksiyonlarından kan hücrelerinin durumuna kadar geniş bir yelpazede bizlere ışık tutar. Bu süreçte çıkan her bir değer, bir bütünün parçası olarak ele alınmalı ve tecrübeli bir hekim tarafından yorumlanmalıdır.
Kan Tahlillerinin Sağlık Taramasındaki Rolü
Kan, vücutta yaşamın devamlılığını sağlayan hayati bir sıvıdır. Oksijen taşımaktan enfeksiyonlarla savaşmaya, besinleri hücrelere ulaştırmaktan atıkları uzaklaştırmaya kadar sayısız görevi vardır. Dolayısıyla, kanın içindeki bileşenlerin incelenmesi, genel sağlık durumu hakkında paha biçilmez bilgiler edinmemizi sağlar. Rutin kontrollerde veya bir hastalık şüphesinde istenen kan tahlilleri, genellikle tam kan sayımı (hemogram) ve biyokimyasal analizler olmak üzere iki ana kategoride toplanır.
Tam kan sayımı (Hemogram) ve yorumlanması
Hemogram testi, kanın hücresel elemanlarını mercek altına alır. Kanın ne kadarının hücrelerden, ne kadarının plazmadan oluştuğunu gösteren bu temel test, alyuvarlar, akyuvarlar ve kan pulcukları hakkında detaylı niceliksel bilgiler sunar.
Kırmızı kan hücreleri (Eritrositler) ile ilgili bulgular
Eritrositler, kana kırmızı rengini veren ve dokulara oksijen taşıyan hücrelerdir. Sayılarındaki azalma, veteriner hekimlikte “anemi” olarak bilinen duruma işaret eder. Anemi tek başına bir hastalık değildir; altta yatan başka bir problemin belirtisidir. Parazitler, kronik böbrek rahatsızlıkları, beslenme yetersizlikleri veya otoimmün hastalıklar anemiye zemin hazırlayabilir. Hayvanın diş etlerinde solukluk, halsizlik ve egzersize karşı isteksizlik gibi belirtilerle kendini gösterebilir.
Tersine, eritrosit sayısındaki artış ise “polisitemi” olarak adlandırılır. Vücudun oksijensiz kalmasına bir tepki olarak (örneğin yüksek rakımda yaşama veya kalp rahatsızlıkları) gelişebileceği gibi, kemik iliğinin kontrolsüz şekilde alyuvar üretmesinden de kaynaklanabilir. Bu durum kanın yoğunluğunu artırarak dolaşımını zorlaştırır.
Beyaz kan hücreleri (Lökositler) değerlerindeki değişimler
Lökositler, vücudun savunma sisteminin askerleridir. Bakteriyel, viral veya fungal enfeksiyonlar sırasında sayıları artar. Bu artış, vücudun bir istilacıya karşı savaştığını gösteren önemli bir işarettir. Lökositlerin kendi içlerinde farklı tipleri bulunur (nötrofil, lenfosit, eozinofil vb.) ve hangisinin sayısının arttığı, hekime enfeksiyonun veya problemin doğası hakkında fikir verir. Örneğin, bakteriyel enfeksiyonlarda genellikle nötrofil sayısı yükselirken, alerjik reaksiyonlarda veya paraziter durumlarda eozinofil sayısında bir artış gözlemlenebilir.
Stres veya kortizon kullanımı gibi durumlar da lökosit tablosunu etkileyebilir. Bazen de lökosit sayısındaki ciddi düşüşler (lökopeni) dikkat çeker. Bu durum, viral enfeksiyonlar (gençlik hastalığı veya kedi lösemisi gibi) veya kemik iliğini baskılayan ciddi toksinlere maruz kalma gibi durumlarda ortaya çıkabilir ve vücudun savunmasız kaldığının bir göstergesidir.
Trombositler (Kan Pulcukları) ve fonksiyonu
Trombositler, kanın pıhtılaşma mekanizmasında kilit rol oynayan küçük hücre parçacıklarıdır. Bir damar yaralandığında, trombositler hızla o bölgeye giderek bir tıkaç oluşturur ve kanamayı durdurur. Sayılarının normalden düşük olması (trombositopeni), pıhtılaşma sorunlarına yol açabilir. Bu durum, küçük bir yaralanmanın bile uzun süren kanamalara sebep olmasına neden olabilir. Bazı kene kaynaklı hastalıklar, bağışıklık sistemi sorunları veya kemik iliği rahatsızlıkları trombosit sayısını düşürebilir.
Biyokimyasal Analizler ve Organ Fonksiyonları
Biyokimya paneli, kanın sıvı kısmı olan serum veya plazmadaki kimyasal maddeleri ölçer. Bu testler, karaciğer, böbrekler, pankreas gibi iç organların ne kadar iyi çalıştığını anlamamıza yardımcı olur. Aynı zamanda elektrolit dengesi ve kan şekeri gibi metabolik durumlar hakkında da bilgi verir.
Karaciğer enzimleri (ALT, ALP, GGT)
Karaciğer, vücudun detoksifikasyon merkezidir ve sayısız metabolik faaliyeti yürütür. Alanin aminotransferaz (ALT) ve Alkalen fosfataz (ALP), karaciğer hücrelerinde hasar olduğunda kana sızan enzimlerdir. Seviyelerindeki bir yükseliş, karaciğerde bir problem olduğuna işaret edebilir. Bu problem, bir enfeksiyon, toksik bir maddeye maruz kalma, safra yolları tıkanıklığı veya bir tümör olabilir. Ancak özellikle ALP, genç ve büyümekte olan hayvanlarda kemik gelişimine bağlı olarak doğal şekilde yüksek çıkabilir. Bu nedenle, sonuçların hayvanın yaşı ve genel durumuyla birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Böbrek değerleri (ÜRE, KREATİNİN)
Böbrekler, kanı süzerek atık maddeleri idrarla vücuttan uzaklaştıran hayati organlardır. Üre ve kreatinin, bu atık maddelerden en bilinenleridir. Böbreklerin süzme kapasitesi azaldığında, bu maddeler kanda birikmeye başlar. Her iki değerin de yüksek çıkması, genellikle böbrek fonksiyonlarında bir bozulma olduğunun (böbrek yetmezliği) habercisidir. Özellikle ileri yaştaki kedi ve köpeklerde bu durum sıkça görülür. Erken evrede yakalandığında, özel diyetler ve medikal tedavilerle hayvanın yaşam kalitesini artırmak mümkündür.
Kan şekeri (Glukoz) seviyesindeki anormallikler
Glukoz, hücrelerin temel enerji kaynağıdır. Seviyesinin sürekli yüksek olması (hiperglisemi), genellikle “şeker hastalığı” olarak bilinen Diabetes Mellitus’u akla getirir. Bu durumda vücut, glukozu hücre içine sokmak için gereken insülini yeterince üretemez veya kullanamaz. Hayvanda aşırı su içme, sık idrara çıkma ve iştah artışına rağmen kilo kaybı gibi belirtiler gözlemlenir.
Kan şekerinin normalin altına düşmesi (hipoglisemi) de tehlikeli bir durumdur. Özellikle küçük ırk yavru köpeklerde veya bazı karaciğer hastalıklarında görülebilir ve halsizlik, titreme, hatta nöbetlere yol açabilir.
Protein değerleri (Albumin, Globulin)
Kandaki toplam protein miktarı, Albumin ve Globulin olmak üzere iki ana proteinden oluşur. Albumin, kanın damar içinde kalmasını sağlayan onkotik basıncı düzenler ve birçok maddeyi taşır. Düşük Albumin seviyeleri, karaciğer veya böbrek hastalıklarına, bağırsaklardan protein kaybına veya ciddi beslenme bozukluklarına işaret edebilir. Globulinler ise bağışıklık sisteminin bir parçasıdır ve kronik enfeksiyonlarda veya bazı kanser türlerinde seviyeleri artabilir.
İdrar Tahlili Ne Anlatır?
İdrar analizi, kan tahlillerini tamamlayan ve özellikle üriner sistem hakkında çok değerli bilgiler sunan bir testtir. Basit gibi görünse de, idrarın rengi, berraklığı, yoğunluğu ve kimyasal içeriği birçok hastalığın ipuçlarını barındırır.
İdrar yoğunluğu ve anlamı
İdrar yoğunluğu, böbreklerin idrarı konsantre etme, yani suyu geri emme yeteneğini gösterir. Sağlıklı böbrekler, vücudun su ihtiyacına göre yoğun veya seyreltik idrar üretebilir. Sürekli olarak düşük yoğunlukta idrar üretimi, böbreklerin bu yeteneğini kaybettiğinin bir göstergesi olabilir ve kronik böbrek yetmezliğinin ilk belirtilerinden biridir.
İdrarda kan, protein veya şeker varlığı
Normalde idrarda kan, protein veya şeker bulunmaz. İdrarda kan (hematüri) saptanması, idrar yollarında bir enfeksiyon, taş veya travma olabileceğini düşündürür. Protein varlığı (proteinüri), böbreklerin süzme bariyerinde bir hasar olduğunun işareti olabilir. İdrarda şeker (glukozüri) saptanması ise neredeyse her zaman kan şekerinin çok yüksek olduğu anlamına gelir ve diyabet teşhisini kuvvetlendirir.
Kristaller ve taş oluşumu riski
İdrar tahlilinin mikroskobik incelemesinde görülen kristaller, idrar yolu taşı oluşumu için bir risk faktörüdür. Struvit veya kalsiyum oksalat gibi farklı kristal tipleri, farklı nedenlerle oluşur ve farklı tedavi yaklaşımları gerektirir. Kristallerin tespiti, özel diyet mamalarına geçilerek veya idrar pH’sını düzenleyen ilaçlar kullanılarak taş oluşumunun önüne geçilmesini sağlayabilir.
